Ten artykuł stanowi praktyczny przewodnik dla pracodawców, księgowych i pracowników, szczegółowo wyjaśniając, w jakich sytuacjach nie ma obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Dowiesz się, jakie warunki muszą być spełnione, aby skorzystać ze zwolnienia, co pozwoli na efektywne zarządzanie kosztami i zgodność z przepisami.
Zwolnienie z Funduszu Pracy kiedy pracodawca nie musi opłacać składek?
- Pracodawcy są zwolnieni z opłat za pracowników, którzy osiągnęli wiek 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni).
- Zwolnienie przysługuje przez 36 miesięcy za pracowników powracających z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego.
- Brak obowiązku opłacania składek występuje, gdy podstawa wymiaru składek pracownika jest niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę (4806 zł brutto w 2026 r.).
- Istnieją zwolnienia dla pracodawców zatrudniających bezrobotnych po 50. roku życia lub przed 30. rokiem życia, skierowanych przez PUP.
- Przedsiębiorcy opłacający preferencyjny ZUS lub osiągający wiek 55/60 lat są zwolnieni z opłacania Funduszu Pracy za siebie.
Czym jest Fundusz Pracy i jaki jest cel tej składki?
Fundusz Pracy (FP) to jeden z pozabudżetowych funduszy publicznych, którego funkcjonowanie reguluje Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jego głównym celem jest wspieranie aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych oraz przeciwdziałanie bezrobociu w Polsce. Środki zgromadzone w Funduszu Pracy są przeznaczane na różnego rodzaju programy, szkolenia, staże, dotacje dla przedsiębiorców zatrudniających bezrobotnych, a także na zasiłki dla osób bezrobotnych. Warto podkreślić, że składka na Fundusz Pracy jest ściśle powiązana ze składką na Fundusz Solidarnościowy (FS), tworząc jeden wspólny obowiązek składkowy.Jaka jest aktualna wysokość składki na FP w 2026 roku?
Łączna wysokość składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Składka ta jest w całości finansowana przez pracodawcę. Należy pamiętać, że kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2026 roku została ustalona na poziomie 4806 zł brutto. Ta wartość jest kluczowa, ponieważ stanowi próg, od którego powstaje obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy, o czym za chwilę szerzej opowiem.
Kluczowa zasada: wynagrodzenie minimalne jako próg obowiązku
Jedną z fundamentalnych zasad, o której każdy pracodawca powinien pamiętać, jest ta dotycząca progu wynagrodzenia. Obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy powstaje tylko wtedy, gdy podstawa wymiaru składek (czyli przychód pracownika, od którego naliczane są składki na ubezpieczenia społeczne) w przeliczeniu na okres miesiąca jest co najmniej równa minimalnemu wynagrodzeniu za pracę. Jak już wspomniałem, w 2026 roku wynosi ono 4806 zł brutto.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli pracownik zarabia mniej niż minimalne wynagrodzenie na przykład pracuje na część etatu i jego miesięczne wynagrodzenie jest niższe od wspomnianego progu pracodawca jest zwolniony z opłacania za niego składki na Fundusz Pracy. To niezwykle ważna informacja, która pozwala na optymalizację kosztów, ale wymaga precyzyjnego monitorowania wysokości wynagrodzeń, zwłaszcza w przypadku niepełnych etatów czy nieobecności pracownika.
Wiek pracownika a Fundusz Pracy: kluczowe daty zwolnień
Wiek pracownika to jeden z najczęstszych powodów zwolnienia z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy. Przepisy jasno określają, kiedy pracodawca przestaje być zobowiązany do uiszczania tej daniny.
Kobiety po 55. roku życia stałe zwolnienie
Pracodawca jest zwolniony z opłacania składek na Fundusz Pracy za pracownicę, która osiągnęła wiek 55 lat. Jest to zwolnienie stałe, co oznacza, że od momentu spełnienia tego warunku, obowiązek składkowy za tę konkretną osobę przestaje istnieć. To ważna ulga, która wchodzi w życie automatycznie po osiągnięciu przez kobietę tego wieku.
Mężczyźni po 60. roku życia kiedy dokładnie przestajesz płacić?
Analogicznie do kobiet, pracodawca nie opłaca składek na Fundusz Pracy za pracownika mężczyznę, który ukończył 60 lat. Podobnie jak w przypadku kobiet, jest to zwolnienie o charakterze trwałym, obowiązujące od momentu osiągnięcia przez mężczyznę wskazanego wieku.
Jak liczyć moment zwolnienia? Zasada "miesiąca następującego"
Kluczowe jest precyzyjne określenie momentu, od którego przysługuje zwolnienie ze względu na wiek. Zgodnie z przepisami, zwolnienie to obowiązuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik lub przedsiębiorca osiągnął wymagany wiek. Przykładowo, jeśli pracownica urodziła się 15 marca i w tym miesiącu ukończyła 55 lat, zwolnienie zacznie obowiązywać od 1 kwietnia. Istnieje jednak jeden ważny wyjątek: jeśli urodziny pracownika przypadają pierwszego dnia miesiąca, zwolnienie z opłacania składki na Fundusz Pracy obowiązuje już od tego miesiąca. Warto o tym pamiętać, aby prawidłowo naliczać składki.
Powrót z urlopu rodzicielskiego: 36-miesięczne zwolnienie z Funduszu Pracy
Kolejną istotną ulgą dla pracodawców jest zwolnienie z opłacania składek na Fundusz Pracy za pracowników powracających z określonych urlopów związanych z rodzicielstwem. To wsparcie ma na celu ułatwienie powrotu na rynek pracy po okresie opieki nad dzieckiem.
Które urlopy kwalifikują do zwolnienia (macierzyński, rodzicielski, wychowawczy)?
Zwolnienie z obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy przysługuje pracodawcy za pracowników powracających z następujących urlopów:
- urlop macierzyński,
- urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego,
- urlop rodzicielski,
- urlop wychowawczy.
Wszystkie te urlopy są traktowane równorzędnie pod kątem uprawnienia do ulgi w Funduszu Pracy.
Przez jaki okres dokładnie obowiązuje zwolnienie i jak go liczyć?
Zwolnienie z Funduszu Pracy przysługuje przez okres 36 miesięcy. Jak dokładnie liczy się ten okres? Rozpoczyna się on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik wrócił do pracy po zakończeniu jednego z wymienionych urlopów. Na przykład, jeśli pracownik wrócił do pracy 10 czerwca, 36-miesięczny okres zwolnienia rozpocznie się 1 lipca.
Czy zmiana pracodawcy w trakcie ulgi powoduje jej utratę?
Niestety, tak. Należy pamiętać, że to zwolnienie jest ściśle związane z konkretnym pracodawcą. Przysługuje ono wyłącznie u tego pracodawcy, który udzielił pracownikowi urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego. W przypadku, gdy pracownik zdecyduje się zmienić pracę w trakcie trwania 36-miesięcznego okresu ulgi, nowy płatnik nie będzie mógł kontynuować tego zwolnienia. Dla nowego pracodawcy obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy za tego pracownika powstaje na zasadach ogólnych.
Aktywizacja zawodowa: zwolnienia z Funduszu Pracy dla osób bezrobotnych
System Funduszu Pracy ma na celu nie tylko wspieranie osób bezrobotnych, ale także zachęcanie pracodawców do ich zatrudniania. W tym celu przewidziano specjalne zwolnienia z opłacania składek na FP dla firm, które zdecydują się na zatrudnienie określonych grup bezrobotnych.
Zatrudnienie osoby bezrobotnej po 50. roku życia warunki i okres zwolnienia (12 miesięcy)
Pracodawcy mogą skorzystać ze zwolnienia z opłat na Fundusz Pracy, jeśli zatrudnią osobę bezrobotną, która ukończyła 50. rok życia. Aby ulga przysługiwała, muszą być spełnione dwa kluczowe warunki:
- Osoba ta musiała być zarejestrowana jako bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy (PUP) przez co najmniej 30 dni przed dniem zatrudnienia.
- Pracodawca musi zatrudnić tę osobę na podstawie umowy o pracę.
Okres zwolnienia z opłacania składek na Fundusz Pracy w tym przypadku wynosi 12 miesięcy, licząc od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę.
Zatrudnienie osoby bezrobotnej przed 30. rokiem życia co musi zrobić pracodawca?
Inna ulga dotyczy zatrudniania młodych osób. Pracodawcy są zwolnieni z opłat na Fundusz Pracy za osoby bezrobotne, które nie ukończyły 30. roku życia. Warunkiem skorzystania z tej ulgi jest, aby pracownik został skierowany do pracy przez powiatowy urząd pracy (PUP). Oznacza to, że pracodawca nie może po prostu zatrudnić młodej osoby z ulicy i skorzystać ze zwolnienia; musi to być formalne skierowanie z urzędu.
Okres zwolnienia również w tym przypadku wynosi 12 miesięcy i jest liczony od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę. To zachęta dla firm do inwestowania w młodych, często niedoświadczonych pracowników, dając im szansę na start w karierze zawodowej.
Umowy i wynagrodzenie: kiedy Fundusz Pracy nie obowiązuje?
Poza wiekiem i sytuacjami rodzicielskimi czy aktywizacyjnymi, istotne znaczenie dla obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy ma również forma zatrudnienia oraz wysokość osiąganego wynagrodzenia. Warto przyjrzeć się tym aspektom, aby uniknąć niepotrzebnych płatności.
Pracownik na część etatu czy zawsze jest zwolnienie ze składki?
Jak już wspominałem, kluczowy jest próg minimalnego wynagrodzenia. W przypadku pracy na część etatu, zwolnienie ze składki na Fundusz Pracy nie jest automatyczne. Zależy ono od wysokości podstawy wymiaru składek pracownika. Jeśli ta podstawa, przeliczona na okres miesiąca, jest niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę (4806 zł brutto w 2026 r.), wówczas pracodawca jest zwolniony z opłacania składki. Jeśli jednak pracownik na część etatu zarabia na tyle dużo, że jego podstawa wymiaru składek osiąga lub przekracza minimalne wynagrodzenie, obowiązek opłacania FP powstaje. To wymaga dokładnego przeliczania, zwłaszcza w przypadku zmiennych wynagrodzeń czy nadgodzin.
Zbieg tytułów do ubezpieczeń: co gdy pracownik ma kilka umów?
Sytuacja staje się bardziej złożona, gdy pracownik posiada kilka tytułów do ubezpieczeń, np. jest zatrudniony na umowę o pracę w jednej firmie i jednocześnie wykonuje umowę zlecenie w innej, lub nawet w tej samej firmie. W takim przypadku, jeśli łączna podstawa wymiaru składek ze wszystkich tytułów osiągnie co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, wówczas wszyscy płatnicy (czyli każdy pracodawca/zleceniodawca) są zobowiązani do opłacania składek na Fundusz Pracy. To ważna zasada, która często bywa pomijana, prowadząc do niedopłat lub błędów w rozliczeniach.
Umowa zlecenie bez umowy o pracę w firmie czy to zwalnia z opłat za zleceniobiorców?
Tak, w pewnych okolicznościach. Jeśli przedsiębiorca (osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą) zatrudnia osoby wyłącznie na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umów zlecenia, umów o dzieło) i jednocześnie nie zatrudnia ani jednego pracownika na umowę o pracę, wówczas nie ma obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy za tych zleceniobiorców. Jest to specyficzne zwolnienie, które dotyczy firm opierających się wyłącznie na współpracy z niezależnymi wykonawcami, bez formalnego stosunku pracy.
Przedsiębiorca a Fundusz Pracy: zasady opłacania składek
Nie tylko pracodawcy opłacają składki na Fundusz Pracy. Również przedsiębiorcy, którzy opłacają składki na ubezpieczenia społeczne za siebie, mogą podlegać temu obowiązkowi lub być z niego zwolnieni. Warto znać te zasady, aby prawidłowo zarządzać własnymi obciążeniami.
Zwolnienie ze składki na FP ze względu na wiek przedsiębiorcy
Zasady dotyczące wieku, które omówiłem w kontekście pracowników, mają również zastosowanie do samych przedsiębiorców. Oznacza to, że przedsiębiorcy są zwolnieni z opłacania składki na Fundusz Pracy za siebie po osiągnięciu wieku 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni). Zasada "miesiąca następującego po miesiącu", którą szczegółowo wyjaśniłem wcześniej, również obowiązuje w tym przypadku. Jest to istotna ulga dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zbliżających się do wieku emerytalnego.
Preferencyjny ZUS a automatyczne zwolnienie ze składki na FP
Dla wielu początkujących przedsiębiorców kluczową informacją jest to, że ci, którzy opłacają składki ZUS na zasadach preferencyjnych (tzw. "mały ZUS", od podstawy wymiaru składek wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia), są automatycznie zwolnieni z opłacania za siebie składki na Fundusz Pracy. Wynika to z faktu, że ich podstawa wymiaru składek jest z definicji niższa niż próg minimalnego wynagrodzenia, co automatycznie wyklucza obowiązek opłacania FP. To znacząca ulga na początkowym etapie prowadzenia działalności, pozwalająca na zmniejszenie początkowych obciążeń.
Unikaj błędów: na co uważać przy zwolnieniach z Funduszu Pracy?
Zwolnienia z Funduszu Pracy, choć korzystne, wymagają od pracodawców i przedsiębiorców dużej precyzji i znajomości przepisów. Niewłaściwe zastosowanie ulgi może prowadzić do niedopłat, odsetek, a nawet kontroli ze strony ZUS. Dlatego tak ważne jest, aby być czujnym.
Przeczytaj również: OFE 2026: Co to jest i jak wpływa na Twoją emeryturę?
Przeliczanie podstawy wymiaru składek kiedy jest konieczne?
Jednym z najczęstszych obszarów, w którym pojawiają się błędy, jest prawidłowe przeliczanie podstawy wymiaru składek. Jest to absolutnie konieczne, zwłaszcza w sytuacjach, gdy pracownik:
- pracuje na część etatu,
- był nieobecny z powodu choroby, urlopu bezpłatnego lub innych usprawiedliwionych nieobecności, które obniżają jego wynagrodzenie,
- otrzymuje zmienne składniki wynagrodzenia.
W każdym z tych przypadków należy dokładnie zweryfikować, czy podstawa wymiaru składek, w przeliczeniu na okres miesiąca, osiągnęła próg minimalnego wynagrodzenia. Tylko w ten sposób można z całą pewnością stwierdzić, czy obowiązek składkowy na Fundusz Pracy faktycznie istnieje. Brak precyzji w tych obliczeniach to prosta droga do błędów, które mogą mieć finansowe konsekwencje dla firmy.
